تبلیغات
دریافت کد ابزار آنلاین
بلاگ گروه مترجمین ایران زمین
مدتی ست پریشانِ غریبستانم... - نامه علامه حسن زاده به انجمن خوشنویسان /بخش اول

 
اگر بین دوراهی قرار گرفتید که یک طرف،شغلی پردرآمد(ونه مطلوب) ودر طرف دیگر شغل مورد علاقتان(ونه پردرآمد)وجود داشت،کدامیک را انتخاب میکنید؟



تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :

 
 
نویسنده : gerdekan
تاریخ : جمعه 21 خرداد 1395
نظرات
از کتاب هزار و یک نکته
نکته 716
ادامه در ادامه مطلب

نكته 716

این نكته را اخیرا به حضور مبارك انجمن خوش نویسان تقدیم داشته‏ام:

بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله الذى علم بالقلم علم الانسان ما لم یعلم، و صلى الله على النبى الخاتم محمد سید ولد آدم، و آله كلمات الله الاتم، و من اقتفى هدیهم و هدیهم القرآن الذى یهدى للتى هى اقوم.

قال الله تعالى: قُلْ كُلٌّ یَعْمَلُ عَلى‏ شاكِلَتِهِ‏ (اسراء 85)

منم كه معجز من خط دلگشاى من است‏


كلیم وقتم و نوك قلم عصاى من است‏




(میر عماد حسنى) سلام و تحیت فراوان به حضور انور بزرگوارانى كه در خطه نظام احسن ربانى بر اثر حسن سیرت و سریرت، و طیب طینت، و اعتدال مزاج، و دقت طبع و قوت ید، و روح شریف و لطیف نازك‏بین و ظریف كار؛ ارباب لوح و قلم و از مصادیق كریمه‏ ن وَ الْقَلَمِ وَ ما یَسْطُرُونَ‏ اند.

دعا و ثناى بسیار به پیشگاه والاى انجمنى كه گلستان و نگارستان هنر است، و اهل انجمنى كه بنان مبارك بنیان هر یك واسطه افاضه فیض از غیب به شهودند كه جمال دل‏آراى حقایق معانى و دقایق معارف را در طلعت زیباترین كسوت حروف و دل نشین‏ترین صورت نقوش تجلى مى‏دهند ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ*.

در طلیعه صحیفه‏ام به ذكر كلماتى چند از پیمبر و آل- علیهم السلام- تبرك و تمسك مى‏جویم كه برخى در ترغیب نفوس

مستعده به تعلیم و تعلم صناعت گرانقدر و هنر ارزشمند خط، فصل خطابى چون قلم بى‏خم و تاب است، و برخى دیگر خطاط را مسطره و قانونى موزون و مستطاب:

الف- حضرت خاتم صلى الله علیه و آله و سلم فرموده است: من مات و میراثه الدفاتر و المحابر وجبت له الجنة.

(باب 51 كتاب ارشاد قلوب دیلمى).

حبر سیاهى است كه مركب است، و محبره سیاهى‏دان است كه آمه معروف به دوات است و محابر جمع آن یعنى آنكه میراث وى دفتر و دوات است، بهشت مر او را واجب است.

ب- امیر المؤمنین على علیه السلام به نویسنده خود عبید الله بن ابى رافع فرمود: الق دواتك، و اطل جلفة قلمك، و فرج بین السطور، و قرمط بین الحروف، فان ذلك أجدر بصباحة الخط.

(نهج البلاغه حكمت 315).

یعنى دواتت را لیقه بینداز. و زبانه قلمت را دراز گردان، و میان خطها را گشاده بدار. و حرفها را نزدیك به یكدیگر بنویس كه این دستور به صباحت خط سزاوار است.

لیقه كه واژه تازى است، مركب را لایق نوشتن مى‏كند چه آن را خالص و روان مى‏گرداند و به همین جهت آن را لیقه گفته‏اند كه سیاهى را براى نوشتن لیاقت مى‏دهد.

و قلم كه زبانه او دراز باشد روان مى‏رود و روان مى- نویسد.

ج- رساله‏اى به تازى در معرفت خط و علم قلم و كتابت كه تاریخ تحریر آن 1083 ه ق است، در تملك راقم است: در افتتاح باب نخستین آن، این حدیث شریف از جناب آدم اولیاء- الله حضرت وصى امیر المؤمنین على علیه السلام بدینصورت روایت شده است:

فقد روى عن على علیه السلام انه قال: علیكم بحسن الخط فانه من مفاتیح الرزق.

علاوه این كه حدیث یاد شده در چند موضع تذكرة الخطاطین مرحوم میرزاى سنگلاخ، و در رسائل دیگران از قدیم الایام روایت شده است.

كلام مولى صلوات الله تعالى علیه را ظاهرى و باطنى است. ظاهر آن ظاهر است كه ن با قلم است. استادم مرحوم علامه محمد حسین فاضل تونى- رضوان الله تعالى علیه- از تنگدستى و پریشان روزگارى میر عماد حسنى در آغاز كار، حكایت فرمود كه وى به شوق و ذوق فطرى و نعمت عشق خدادادى در خطه تعلم خط سیر مى‏كرد، وقتى دو تا نون نوشت و مادرش را داور گرفت كه این نون خوشتر است یا آن؟ مادر بر آشفت و گفت:

نه این نون نان من میشود و نه آن. ولى دیرى نگذشت كه به بركت ن و القلم، و مفتاح خط و ما یسطرون، ابواب رزق برویش گشوده شده و بلغ ما بلغ، آرى‏

چو حسن خط اندر سرانگشت تست‏


كلید در رزق در مشت تست‏




اما باطن آن این كه رزق انسان من حیث هو انسان معارف الهیه است كه حقیقت آن اتصاف به اوصاف اسماى ربوبى و تخلق به اخلاق ملكوتى است و این گوهر گرانبها را باید با اطمینان سر و توحد خاطر و تجمع فكر و حواس تحصیل كرد كه یكى از طرق ریاضت آن، توغل و تبحر در فن شریف تعلم و تكمیل خط و عشق عفیف بدانست.

شیخ اجل پورسینا در مقامات عارفان اشارات، فكر لطیف و عشق عفیف را در ریاضت نفس قوى‏ترین سبب براى تلطیف سر، و اعداد به وصول عشقى حقیقى كه بهترین سرمایه سالك در تقرب به حسن مطلق است دانسته است. این موهبت الهى، حظ أوفر عاشق‏

شیفته به حسن جمال خط، و قلمزن چیره‏دست خط آفرین است كه صاحب هم واحد عالى است، و از توزع بال و تفرق حال خالى است.

د- یعقوبى متوفاى در سنه سوم هجرى در كتاب تاریخش وصیتى از سبط اكبر پیغمبر اكرم امام حسن مجتبى علیه السلام روایت كرده است كه اختصاص به خردسالان دارد و عبارت آن حضرت به نقل یعقوبى چنین است:

و دعا الحسن بن على علیه السلام بنیه و بنى أخیه فقال:

یا بنى و یا بنى أخى انكم صغار قوم و توشكون أن تكونوا كبار قوم آخرین فتعلموا العلم فمن لم یستطع منكم یرویه (أن یرویه- ظ) أو یحفظه فلیكتبه و لیجعله فى بیته (ج 2 ص 202 ط نجف).

امام مجتبى در این وصیت اعتنائى خاص به خردسالان دارد كه هم در تعلیم و تأدیب بزرگسالان به اكرام و احترام زیردستان و كودكان حائز اهمیت بسزا است، و هم از جهت دستور العملى كه به خردسالان فرموده است.

یعنى امام حسن علیه السلام فرزندان خود و فرزندان برادرش را خواند و گفت: اى فرزندان من، و اى فرزندان برادر من! امروز شما خردسالان گروهى هستید و در آینده نزدیكى بزرگان گروهى دیگر خواهید بود، پس دانش بیاموزید و هر كه از شما توانایى روایت و نگهدارى دانش را ندارد آن را بنویسد و در خانه خود بنهد.

امام بدیشان فرمود شما كه خردسالید هم اكنون نوشتن بیاموزید و خط تعلیم بگیرید و دانش را كه آموخته‏اید بقلم درآورید كه بقول بیهقى: مرد آنگه دانا شود كه نبشتن گیرد.

و چه نیكو گفته‏اند كه العلم صید و الكتابة قید.

بدیهى است كه آدمى در خردسالى و اوان عقل هیولانى و عهد شباب چون بى‏رنگ و آسوده نهاد است، به هر كمالى روى‏ آورد زود بدان اعتلاء مى‏یابد، و نیز آنچه را آموخت در وى رنگ ثابت مى‏گردد، و صحیفه جانش لوح محفوظ فرا آورده- هایش مى‏شود، و چون خردسال است بهتر تعلیم مى‏گیرد بلكه كلانسال را تعلیم دادن و تربیت كردن در حیز امتناع است، بقول ابوشكور بلخى:

درختى كه خردك بود باغبان‏


بگرداند آن را كه خواهد چنان‏

چو گردد كلان باز نتواندش‏


كه از كژى و خم بگرداندش‏




میر عماد حسنى در رساله آداب المشق گوید:

اگر كسى را آرزوى این مقام باشد او را در جوانى از بعضى لذات نفسانى احتراز باید چنانچه قبلة الكتاب مولانا سلطانعلى فرماید:

ایكه خواهى كه خوش‏نویس شوى‏


خلق را مونس و انیس شوى‏

خطه خط مقام خود سازى‏


عالمى پر ز نام خود سازى‏

ترك آرام و خواب باید كرد


وین به عهد شباب باید كرد

سر به كاغذ چو خامه بر سودن‏


روز و شب لحظه‏اى نیاسودن‏

خط نوشتن شعار پاكان است‏


هرزه گشتن نه كار پاكان است‏




شیرین‏تر آنكه امام در پایان فرمود: آن را بنویسد و در خانه خود بنهد. آرى زینت خانه، كتاب علمى در طاقچه آنست نه مجسمه سگ و گربه. كان امام فرموده است خانه شما باید كتابخانه باشد.

مزید این كه جوان، قریب العهد به مبادى عالیه است لذا به نسبت از تعلقات مادى و رسوم عادى، عارى و داراى صفاى باطن است كه این صفا را در صفا و صباحت خط، دخلى بكمال و تأثیرى بتمام است. از این روى میر رحمة الله تعالى علیه، نخستین فصل رساله یاد شده را بدین لئالى حسن تنمیق نموده است كه: «كاتب را از صفات ذمیمه احتراز میباید كرد زیرا كه صفات ذمیمه در نفس علامت بى‏اعتدالى است و حاشا كه از نفس بى‏اعتدال كارى آید كه در او اعتدال باشد، از كوزه همان برون تراود كه در اوست. پس كاتب باید كه از صفات ذمیمه به كلى منحرف گردد و كسب صفات حمیده كند تا آثار انوار این صفات مبارك از چهره شامد خطش سرزند و مرغوب طبع ارباب هوش افتد.»

علم شریف خط چون علم اوفاق و هندسه در تقویم و تعدیل انسان اهمیتى بسزا دارد، و چون عبادت عظیم صوم آدمى را صبر و ثبات مى‏دهد، و صمت و سكوت مى‏بخشد.

از خواص و مزایاى حسن خط این كه ارباب كلام منظوم را به منزلت مسطره‏اى موزون، سخن سنج است.

و معادل عروض، معیارى تمام عیار براى محك اشعار است، و میزانى بقسط و عدل در توزین و تقدیر مصراعین ابیات.

خط خوب را شیوه آیینه روشن و پیشه آب زلال است. به مثل: غزلى را به خط مرغوب عرضه نمودن بدانسانست كه چهره را به آیینه روشن سان دادن. و آب زلال، قذى را چنان غمازى نكند كه خط موزون شعر ناموزون و گفتار ناهموار را.

چنانكه بدوا گفته‏ایم فقط خواستیم به تمسك چند حدیث در علم خط و مكانت كتابت تبرك جوییم، و گرنه در تحریض و تحریص بدان، روایات دیگر نیز مروى است.یكى از صحابه رسول الله صلى الله علیه و آله و سلم بدان حضرت عرض كرد كه یا رسول الله انا نسمع منك احادیث لا نحفظها، أفلا نكتبها؟ قال بلى فاكتبوها (مسند ابن حنبل ج 2 ص 215 ط بیروت)

گفت اى رسول خدا از تو احادیث مى‏شنویم كه در حافظه ما نمى‏مانند آیا آنها را ننویسیم؟ فرمود بنویسید.

پایان بخش اول


مرتبط با: نقل قول ,
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.